Volwassenen

Slikken

Slikproblemen komen vaak voor bij volwassenen, vooral na neurologische aandoeningen (bijv. beroerte, Parkinson), na operaties, bij spierziekten of door algemene verzwakking. Problemen met slikken kunnen invloed hebben op de veiligheid (verslikken, longontsteking) én op de kwaliteit van leven (moeite met eten, angst om te slikken, gewichtsverlies). Het tijdig herkennen en behandelen van slikproblemen is belangrijk om complicaties te voorkomen.

In dit overzicht bespreken we: dysfagie (slikstoornis) en aerofagie (“luchtslikken”). Ook beschrijven we hoe een logopedist hierbij ondersteuning kan bieden. Voor meer informatie over slikken bij afwijkend mondgedrag of afwijkende gebits- of kaakstanden, klik op deze link.

Wanneer moet je je zorgen maken?

Het is verstandig om hulp te zoeken wanneer één of meer van de volgende signalen optreden:

• Regelmatig verslikken in eten, drinken of speeksel
• Hoesten tijdens of na het eten
• Een natte of borrelende stem na het slikken
• Droge hoest of herhaaldelijk keelschrapen bij maaltijden
• Voedsel blijft in de mond achter of wordt niet goed gekauwd
• Moeite hebben met het starten van de slikbeweging
• Vermijden van bepaalde voedingstexturen
• Onverklaarbaar gewichtsverlies
• Terugkerende luchtweginfecties of longontstekingen
• Je bent lang bezig met eten of extreem vermoeid raken van maaltijden

Bij plotseling optredende slikproblemen (bijvoorbeeld na een beroerte) is snelle medische beoordeling noodzakelijk.

Dysfagie

Dysfagie is de medische term voor slikstoornissen. Het kan gaan om problemen in één of meerdere fasen van het slikproces:

• Orale fase: kauwen gaat moeizaam, voedsel blijft in de mond achter, speekselverlies.
• Faryngeale fase: verslikken, hoesten tijdens het slikken, voedsel of vloeistof gaat “de verkeerde kant op”.
• Oesofageale fase: problemen met het transport naar de maag, gevoel dat voedsel blijft hangen.

Oorzaken kunnen variëren van neurologische aandoeningen, spierzwakte, anatomische veranderingen, tot bijwerkingen van medicatie.

Dysfagie kan leiden tot ondervoeding, uitdroging en longontsteking, en vereist daarom professionele beoordeling.

Logopedische ondersteuning helpt bij het verbeteren van de slikfunctie en slikkracht tijdens de orale en faryngeale fase, zodat het eten en drinken veilig gaat. Daarnaast begeleidt de logopedist bij het aanpassen van voeding of aanleren van compensatiestrategieën.

Aerofagie

Aerofagie betekent letterlijk “luchtslikken”. Bij slikproblemen kan dit ontstaan door:

• Gejaagde ademhaling tijdens het eten
• Angst om te slikken
• Onrustige mondmotoriek
• Slechte coördinatie tussen ademhalen en slikken
• Gebruik van CPAP of andere luchtwegondersteunende therapieën

Symptomen zijn o.a. veelvuldig boeren, een opgeblazen gevoel, buikpijn en soms refluxklachten. Aerofagie is meestal niet gevaarlijk, maar kan wel hinderlijk zijn en bovendien het eetmoment verstoren.

Logopedische ondersteuning helpt bij het verbeteren van de slikfunctie en coördinatie tussen ademhalen en slikken.

Werkwijze van de logopedist bij slikproblemen bij volwassenen

1. Intakegesprek met de patiënt
   De logopedist bespreekt de slikproblemen, zoals verslikken, hoesten tijdens eten, moeite met bepaalde texturen of pijn bij het slikken. Ook wordt de medische voorgeschiedenis besproken, bijvoorbeeld beroerte, neurologische aandoeningen of operaties.
2. Observatie van eet- en drinkgedrag
   De logopedist kijkt hoe de patiënt kauwt, slikt en reageert op verschillende soorten voedsel en vloeistoffen.
3. Onderzoek van mond, tong, lippen en keel
   Er wordt beoordeeld hoe de mond, tong, lippen en keel functioneren tijdens kauwen en slikken, en of er sprake is van spierzwakte, coördinatieproblemen of afwijkende reflexen.
4. Analyse van slik- en kauwpatroon
   De logopedist onderzoekt welke fases van het slikproces moeilijk zijn (voorbereidende fase, orale fase, faryngeale fase of oesofageale fase) en waar verslikking optreedt.
5. Uitleg van bevindingen
   De logopedist legt uit wat de oorzaak kan zijn van de slikproblemen en welke gevolgen dit heeft voor voeding, drinken en veiligheid bij het slikken.
6. Behandelplan op maat
   Er worden duidelijke en haalbare doelen opgesteld, afgestemd op de mogelijkheden, gezondheid en behoeften van de patiënt.
7. Therapie en oefeningen
   De patiënt oefent samen met de logopedist met sliktechnieken, houdingen, kauwoefeningen en eventueel aanpassingen in voedselconsistenties om veilig en effectief te kunnen slikken.
8. Advies voor dagelijks leven
   Er worden praktische tips gegeven voor thuis, zoals aangepaste voeding, houdingen tijdens eten en drinken, rustig eten, en kleine porties.
9. Evaluatie en samenwerking
   De voortgang wordt regelmatig gevolgd en er kan samenwerking plaatsvinden met artsen, diëtisten, fysiotherapeuten of andere zorgverleners om optimale zorg te garanderen.