Kinderen

Taal

Taal speelt een cruciale rol in de ontwikkeling van een kind. Via taal leren kinderen hun gedachten uiten, gevoelens benoemen en contact maken met anderen. Een goede taalontwikkeling vormt bovendien de basis voor succes op school en in sociale relaties. Toch verloopt de taalontwikkeling niet bij ieder kind even vlot. Sommige kinderen hebben moeite met het begrijpen of gebruiken van taal, wat kan wijzen op een taalprobleem.

In dit overzicht leggen we uit wat een normale taalontwikkeling inhoudt, wat er gebeurt bij een taalontwikkelingsstoornis (TOS), hoe meertaligheid de taalontwikkeling kan beïnvloeden en hoe de SNEL-test wordt gebruikt om taalproblemen vroegtijdig te signaleren. Ook beschrijven we hoe een logopedist hierbij ondersteuning kan bieden.

Wanneer moet je je zorgen maken?

Tot 2 jaar

Je kind brabbelt weinig of helemaal niet.
Het lijkt niet te reageren op zijn of haar naam of op eenvoudige woorden zoals “nee” of “kom”.
Het gebruikt nog geen losse woorden (zoals “mama”, “bal”, “eten”).
Het begrijpt eenvoudige opdrachten niet, zoals “pak de pop”.

Rond 3 jaar

Je kind zegt nog maar enkele woorden of korte zinnen van twee woorden (“mama auto”).
Het is moeilijk te verstaan voor mensen buiten het gezin.
Het begrijpt nog geen eenvoudige vragen of aanwijzingen.
Het lijkt weinig interesse te hebben in praten of luisteren naar verhalen.

Rond 4 jaar en ouder

Je kind maakt nog veel fouten in zinnen, bijvoorbeeld “ik eten koek” in plaats van “ik eet een koekje”.
Het kan niet goed vertellen wat het heeft meegemaakt.
Het begrijpt moeilijk langere zinnen of vragen.
Het raakt gefrustreerd als het iets probeert te vertellen.
Leerkrachten geven aan dat de taalvaardigheid achterblijft bij leeftijdsgenoten.

Normale taalontwikkeling

De taalontwikkeling van kinderen verloopt in verschillende fasen. In de eerste levensjaren leren kinderen klanken herkennen, brabbelen en geleidelijk woorden vormen. Rond één jaar spreken ze vaak hun eerste woorden, en tussen twee en drie jaar beginnen ze korte zinnen te maken. Naarmate ze ouder worden, breidt hun woordenschat zich snel uit en leren ze complexere zinnen gebruiken.
Een normale taalontwikkeling verloopt in een vast tempo, maar er zijn kleine verschillen tussen kinderen. Factoren als gehoor, omgeving, stimulatie door ouders en sociaal contact spelen hierbij een belangrijke rol.

Taalontwikkelingsstoornis (TOS)

Een taalontwikkelingsstoornis (TOS) is een neurobiologische ontwikkelingsstoornis waarbij een kind moeite heeft met het begrijpen en/of gebruiken van taal, zonder dat dit te verklaren is door gehoorproblemen, verstandelijke beperking of onvoldoende taalaanbod.
Kinderen met TOS kunnen moeite hebben met:

Het begrijpen van gesproken taal (receptieve problemen)
Het vormen van zinnen of het vinden van de juiste woorden (expressieve problemen)
De grammatica en zinsstructuur
De uitspraak van klanken

TOS komt relatief vaak voor — bij ongeveer 5 tot 7% van de kinderen — en kan grote gevolgen hebben voor leren, sociaal contact en zelfvertrouwen. Vroege signalering en behandeling door een logopedist of taalexpert zijn daarom belangrijk.

Meertaligheid

Bij meertalige kinderen kan de taalontwikkeling anders verlopen dan bij eentalige kinderen, maar dit betekent niet automatisch dat er sprake is van een taalprobleem. Het aanleren van meerdere talen kan tijdelijk zorgen voor vertraging in één of beide talen, maar meestal halen kinderen dit later in. Wanneer kinderen pas voor het eerst Nederlands horen/leren als ze op de basisschool zitten, duurt het gemiddeld 5 tot 7 jaar voordat hun Nederlandse taalontwikkeling op het niveau zit van kinderen die Nederlands als moedertaal hebben.
Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen een taalachterstand door meertaligheid (door bijvoorbeeld minder taalaanbod in één van de talen) en een echte taalontwikkelingsstoornis (TOS).
Een kind met TOS zal in alle talen moeite hebben met taalverwerving, terwijl een meertalig kind zonder TOS vaak in één taal sterker is dan in de andere.

SNEL-test

De SNEL-test (Spraak- en taal Normen en Evaluatie voor Logopedie) is een screeningsinstrument dat gebruikt wordt om snel een indruk te krijgen van de taalontwikkeling van jonge kinderen (ongeveer 1,5 tot 6 jaar).
De test bestaat uit een vragenlijst voor ouders of professionals, waarmee gekeken wordt of een kind op het gebied van spraak en taalontwikkeling binnen de normale grenzen valt.
De SNEL-test helpt bij het signaleren van mogelijke taalproblemen en kan aanleiding zijn voor verder onderzoek door een logopedist. Het is geen diagnostisch middel, maar een screeningstool om te bepalen of nader onderzoek nodig is. Klink hier om naar de SNEL-test te gaan.

Werkwijze van een logopedist bij een kind met taalproblemen

Gesprek met ouders (en kind)
De logopedist bespreekt de zorgen over het begrijpen en/of gebruiken van taal. Er wordt gevraagd naar de ontwikkeling, gezondheid en thuissituatie.
Observeren van taalgebruik
De logopedist kijkt hoe het kind woorden gebruikt, zinnen maakt en verhalen vertelt tijdens spel en gesprek.
Onderzoek van taalbegrip
Er wordt bekeken of het kind opdrachten begrijpt en woorden en zinnen kan volgen.
Onderzoek van taalproductie
De logopedist onderzoekt hoe het kind woorden vindt, zinnen vormt en grammatica gebruikt.
Uitleg van de bevindingen
De logopedist legt uit welke taalproblemen er zijn en wat dit betekent voor de ontwikkeling.
Behandelplan op maat
Samen met ouders worden doelen afgesproken, passend bij de leeftijd en het niveau van het kind.
Behandeling en oefenen
De logopedist werkt met het kind aan taal, bijvoorbeeld aan woordenschat, zinsbouw en vertellen, op een speelse manier.
Advies voor thuis en school
Ouders krijgen praktische tips om taal te stimuleren in het dagelijks leven. Indien nodig worden adviezen gedeeld met school of opvang.
Evaluatie en samenwerking
De voortgang wordt regelmatig besproken en er wordt samengewerkt met andere betrokkenen, zoals school of andere zorgverleners.