Kinderen

Mondgedrag

Afwijkend mondgedrag komt vaker voor dan je misschien denkt. Het verwijst naar gewoonten waarbij de mond op een manier wordt gebruikt die afwijkt van het normale functioneren, zoals duimzuigen, mondademen, tongpersen of verkeerd slikken. Deze gewoonten kunnen de groei en stand van tanden, kaken en spieren in het gezicht beïnvloeden. Ze spelen vaak een rol bij de ontwikkeling van afwijkende gebits- of kaakstanden, zoals een open beet, overbeet of kruisbeet.

Een logopedist speelt een belangrijke rol bij het herkennen en behandelen van afwijkend mondgedrag. Door middel van myofunctionele therapie richt de logopedist zich op het verbeteren van de spierfunctie en het herstellen van een juiste slik- en mondgewoonte.

In dit overzicht bespreken we enkele veelvoorkomende gevolgen van afwijkend mondgedrag, namelijk tongpers, overbeet en open beet en kruisbeet. Ook beschrijven we hoe een logopedist hierbij ondersteuning kan bieden.

Wanneer moet je je zorgen maken? Als je:

• (Na 3 jarige leeftijd) nog veel duimt, op de speen sabbelt of vingers in de mond stopt.
• Door de mond ademt in plaats van door de neus (ook in rust of tijdens slapen).
• Vaak met open mond zit of slaapt.
• Veel kwijlt of moeite heeft om speeksel binnen te houden.
• De tong tussen de tanden duwt bij slikken of spreken (tongpers of “lispelen”).
• Moeite heeft met kauwen of slikken van vast voedsel.
• Een slappe mond- of tongspanning heeft (bijvoorbeeld de tong ligt vaak slap tussen de tanden).

Tongpers

Tongpersen is een veelvoorkomend probleem waarbij de tong tijdens het slikken tegen of tussen de tanden wordt gedrukt, in plaats van tegen het gehemelte. Dit lijkt misschien onschuldig, maar het komt honderden keren per dag voor en kan over tijd leiden tot afwijkingen in het gebit of de kaakstand.

Mogelijke gevolgen van tongpersen:

• Open beet (tanden sluiten niet goed op elkaar)
• Spraakproblemen, zoals slissen of lispelen
• Een vergrote of luie tonghouding in rust
• Beïnvloeding van orthodontische behandelingen

De logopedist werkt met oefeningen aan het aanleren van een correcte slikbeweging, het versterken van de mondspieren en het verbeteren van de rustpositie van de tong.

Overbeet en open beet

Een overbeet houdt in dat de bovenste voortanden ver over de onderste tanden heen steken. Bij een open beet raken de voortanden elkaar helemaal niet bij het sluiten van de mond.

Beide afwijkingen kunnen veroorzaakt worden door:

• Duimzuigen of vingerzuigen
• Langdurig gebruik van speen of fles
• Tongpers of foutieve slikgewoonten
• Mondademen

Zonder behandeling kunnen deze afwijkingen het kauwen, spreken en slikken bemoeilijken. De logopedist helpt bij het afleren van foutieve gewoonten en het aanleren van correcte slik- en ademgewoonten, vaak in samenwerking met een tandarts of orthodontist.

Kruisbeet

Een kruisbeet ontstaat wanneer de bovenste tanden aan de binnenkant van de onderste tanden staan, in plaats van erbuiten. Dit kan zowel aan de voorkant als aan de zijkant van het gebit voorkomen. Een kruisbeet kan erfelijk zijn, maar wordt ook vaak beïnvloed door afwijkende mondgewoonten zoals mondademen of een lage tongpositie.

Gevolgen kunnen zijn:

• Asymmetrische kaakgroei
• Spraakproblemen
• Problemen met kauwen

De logopedist onderzoekt of mondgewoonten bijdragen aan de kruisbeet en werkt aan normalisatie van tongpositie, lipspanning en ademhaling, om zo de groei en functie te verbeteren.

Werkwijze van de logopedist bij afwijkend mondgedrag bij kinderen

1. Intakegesprek met ouders (en kind)
   De logopedist bespreekt het afwijkende mondgedrag, zoals duimzuigen, tongpersen, open mondgedrag of verkeerd slikken, en vraagt naar de gezondheid en gewoonten van het kind.
2. Observatie van mond, lippen en tong
   De logopedist kijkt hoe het kind zijn mond gebruikt tijdens praten, eten en slikken.
3. Onderzoek van ademhaling en houding
   Er wordt gelet op hoe het kind ademt (neus of mond) en welke houding het aanneemt tijdens spreken en eten.
4. Analyse van slik- en kauwpatroon
   De logopedist observeert hoe het kind slikt, kauwt en tong- of lipbewegingen gebruikt tijdens eten en drinken.
5. Uitleg van bevindingen
   De logopedist legt uit welke gewoonten en bewegingen het afwijkende mondgedrag veroorzaken en wat dit kan betekenen voor tanden, kaak en spraak.
6. Behandelplan op maat
   Er worden duidelijke en haalbare doelen opgesteld, passend bij de leeftijd en mogelijkheden van het kind.
7. Oefeningen en therapie
   Het kind oefent samen met de logopedist een gezonde mondhouding en juiste slik- en kauwtechnieken, vaak op een speelse en motiverende manier. Meestal is het traject 10 sessies lang (of langer wanneer nodig). Na 3 maanden zelf verder oefenen wordt er een evaluatie gepland.
8. Advies voor thuis en op school
   Ouders en leerkrachten krijgen tips om het gezonde mondgedrag te stimuleren, zoals oefeningen herhalen, bewust zijn van mondgewoonten en positieve beloning.
9. Evaluatie en samenwerking
   De voortgang wordt regelmatig gevolgd, en indien nodig werkt de logopedist samen met de tandarts, orthodontist of KNO-arts.